Niepełnosprawność intelektualna cz. 2

W poprzednim artykule wyjaśniłam, czym jest niepełnosprawność a także zdefiniowałam różnicę pomiędzy niepełnosprawnością a niepełnosprawnością intelektualną.

Starałam się obalić mit, że #niepełnosprawnośćNIEgryzie i mam cichą nadzieję, że mi się to udało. Jeżeli jeszcze nie czytałaś/łeś, to zapraszam Tutaj.

Dzisiaj pokłonię się konkretniej nad wspomnianymi stopniami niepełnosprawności intelektualnej.

Tu nasuwa się pytanie: „ W jaki sposób diagnozuje się stopień niepełnosprawności”?

Jeżeli zauważymy, że dziecko lub osoba dorosła znacząco odbiega od normy swoich rówieśników, to należy udać się najpierw do lekarza rodzinnego, który zleci wykonanie badania przez psychologa lub pedagoga szkolnego, który przeprowadzi Test  Wechslera. Można również poddać się badaniu na własne życzenie.

Umożliwia diagnozę w takich obszarach jak:
– ogólny poziom inteligencji
– silne i słabe punkty danej osoby badanej (pod kątem poszczególnych zdolności intelektualnych)
– funkcjonowanie poznawcze
– uzdolnienia, możliwości intelektualne
– informacje o pewnych cechach osobowości
– funkcjonowanie poszczególnych obszarów, uszkodzenia mózgu i ocena jego stopnia
specyficzne zaburzenia.

Tym testem jak widać można przeanalizować wiele płaszczyzn funkcjonowania człowieka, jednak dzisiaj skupię się nad stopniami niepełnosprawności.

Niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim zdiagnozowana jest, gdy iloraz inteligencji człowieka mieści się w przedziale: 69-50 w skali Wechslera.

Jest to najłagodniejsza i najczęściej występująca forma niepełnosprawności intelektualnej.

Co wyróżnia takie osoby:

  • Spowolniony jest rozwój motoryczny, czyli brak precyzji ruchów, obniżona koordynacja ruchowa;
  • Wydłużony proces rozwoju mowy (nie czekaj z dzieckiem do 4 r. ż aż zacznie mówić, o ile w ogóle), powiązane z tym wady wymowy, może występować ubogi zasób słownictwa biernego (zdobyte podczas szkoły, przeczytanych książek, czy poznanych ze słyszenia) i czynnego (podczas rozmów, egzaminów ustnych wypowiadamy się sprawnie a wręcz płynnie, potrafimy wykorzystać poznane słownictwo – bierne), szczególnie w aspekcie pojęć abstrakcyjnych (nazywane zjawiska, których nie możemy zobaczyć jak np.: miłość, szacunek, zdumienie, uroda, czy też sarkazm, żart itp.);
  • zwolniony tok myślenia konkretno-obrazowego
  • znacznie obniżona zdolność do myślenia abstrakcyjnego (porównywania, uogólniania, rozpoznawania zależności przyczynowo-skutkowych);
  • bycie podatnym na sugestie;
  • trudności w uczeniu się (krótkotrwałe skupienie uwagi, szybkość w rozpraszaniu się przez inne bodźce np. szelest firanki, śpiew ptaków, stukanie krzesełkiem, problemy w zapamiętywaniu), dominacja pamięci mechanicznej,
  • nieadekwatna dojrzałość emocjonalna do wieku, impulsywność, trudność w panowaniu nad emocjami, egocentryczność.

Małe podsumowanie: osoby z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim nie przejawiają inicjatywy, nie podejmują aktywności. Dlatego też ich samodzielne funkcjonowanie w codziennym życiu jest utrudnione. Najlepiej czują się w sytuacjach kiedy samodzielnie wykonują określone zadania (domowe, obowiązków szkolne itp.) Nie rzadko zdążają się sytuacje, w których to potrzebują wsparcia od drugiego człowieka (to również im przychodzi z oporem).

Z kolei niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym wynosi: 49 – 35 w skali Wechslera

Osoby te najczęściej cechuje:

  • znacznie opóźniony i mocno zaburzony rozwój motoryczny, mają duże utrudnienie w samodzielnym poruszaniu się, potrzebują wsparcia podczas zwykłych czynności samoobsługowych;
  • niezrozumiałość w mowie tak zwana – mowa bełkotliwa, agramatyczna, ogromne problemy w zakresie przyswajania pojęć abstrakcyjnych;
  • bardzo duże ograniczenie koncentracji uwagi jest niemalże niemożliwa, jedynie wykonywanie prostych, mechanicznych czynności, obniżona trwałość pamięci, bardzo wolne tempo przyswajania nowych umiejętności;
  • trudność logicznego myślenia;
  • znaczne problemy w zrozumieniu i przestrzeganiu norm społecznych,
  • silna potrzeba bezpieczeństwa.

Reasumując: Osoby z umiarkowaną niepełnosprawnością intelektualną są w stanie wyuczyć się tylko podstaw pisania, czytania i liczenia a także nauczyć się wykonywania jedynie bardzo prostych czynności. Dlatego też wymagają ciągłego nadzoru i wsparcia.

Niepełnosprawność intelektualna w stopniu znacznym: iloraz inteligencji między 34 a 20 w skali Wechslera.

Charakterystyczne cechy:

  • wady narządów zmysłów;
  • poważne wady fizyczne;
  • znacznie opóźniony rozwój fizyczny i ruchowy (współistniejąca niepełnosprawność ruchowa, duże trudności w zakresie lokomocji, mocno ograniczona motoryka rąk, istotnie obniżona sprawność aparatu artykulacyjnego);
  • brak mowy lub jej minimalny rozwój – na poziomie niewystarczającym do werbalnej komunikacji z otoczeniem;
  • znaczne obniżenie umiejętności porozumiewania się;
  • poważnie ograniczona zdolność realizacji nawet najprostszych potrzeb, dbania o higienę, samoobsługi;
  • silnie zaburzona koncentracja uwagi (zdolność skupiania się tylko na przedmiotach służących zaspokajaniu potrzeb lub mocno wyróżniających się z otoczenia);
  • istotne deficyty w zakresie pamięci;
  • utrudnione spostrzeganie i rozpoznawanie przedmiotów;
  • bardzo proste sposoby okazywania uczuć;
  • brak kontroli emocji;
  • ogromny problem ze zrozumieniem i wykonaniem nawet najprostszych poleceń.

Podsumowując: Osoby te nie są wstanie dokonywać operacji logicznych, mają trudności w myśleniu  abstrakcyjnym (nie są w stanie nic sobie wyobrazić).  Najczęsciej mają duże trudności  w mowie (często jest to bełkot jak i ubogie słownictwo). Kiedy dochodzi do rozmowy używają prostych słów w dwuwyrazowych zdaniach.  Najczęściej jednak komunikują się za pomocą gestów. Postępy w nauce są bardzo ograniczone, ale pewna grupa osób jest w stanie opanować podstawowe umiejętności takie jak np.: czytanie, pisanie, liczenie (na palcach).


 Mogłabym jeszcze dodać, że u osób z umiarkowaną i znaczną niepełnosprawnością zdolności manualne często przekraczają oczekiwania płynące z poziomu ich inteligencji.
Z kolei w relacjach interpersonalnych ujawniają sympatię i przywiązanie, potrafią współpracować z innymi, są wdzięczni za poświęconą im uwagę i czas.
Zakres przeżyć emocjonalnych  jest porównywalny z bogactwem doznań osób w normie intelektualnej.

I ostatni stopień niepełnosprawności intelektualnej

Głęboka niepełnosprawność intelektualna występuje kiedy iloraz inteligencji jest mniejszy niż 20 w skali Wechslera.

Najbardziej charakterystyczne cechy to:

  • widoczne wady neurologiczne (np. niedowłady kończyn np.: przy Rdzeniowym zaniku mięśni, wrodzona łamliwość kości, dziecięce porażenie mózgowe i wiele innych),
  • niska odporność na choroby;
  • trudności w rozpoznawaniu za pomocą zmysłów (zaburzony węch, wzrok, może występować zanik mięśni);
  • poważne ograniczenia w zakresie poruszania się (najczęściej są to osoby leżące lub poruszające się na wózku inwalidzkim za pomocą opiekuna);
  • problemy z kontrolowaniem się (nie odczuwają potrzeby pójścia do toalety);
  • minimalna zdolność do komunikowania się z otoczeniem (głowa lub wzrok skierowany na drugą osobę przy jednoczesnym krzyku lub bełkocie – forma próby komunikacji);
  • niezdolność do uczenia się i zapamiętywania;
  • brak wyraźnych objawów życia uczuciowego (przekazywanie otoczeniu jedynie najprostszych komunikatów emocjonalnych).

Osoby z głęboką niepełnosprawnością intelektualną są w stanie zrozumieć zaledwie niewielką ilość pojedynczych słów i zareagować jedynie na kilka prostych poleceń. Każdy jest inny, niektórzy z tych ludzi mogą nauczyć się sygnalizować potrzeby fizjologiczne i wykonywać podstawowe czynności samoobsługowe.

Osoby z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim są praktycznie niesamodzielni i wymagają stałej, całkowitej opieki, kontroli  czy nic się nie dzieje oraz pielęgnacji.


Na koniec dodam, że stopień lekki lub umiarkowany rozpoznawane są najpóźniej, ponieważ w raz z wiekiem dziecka pojawiają się nowe umiejętność tj. podnoszenie główki, pełzanie, raczkowanie, pierwsze kroki, próby mówienia, koncentracji uwagi, nawiązywaniu relacji z innymi i wiele innych aspektów, które w tym przypadku nie zawsze są „zgrabne”. Sygnały te mogą nam zasugerować, że należałoby udać się do specjalisty, który w profesjonalny sposób poprowadzi rodzica jak i dziecko.


Aktualnie definicje niepełnosprawności intelektualnej jak i inny charakter niepełnosprawności (ruchowa, choroby układu oddechowego i krążenia, narządu wzroku, słuchu i wiele innych) wyznaczają̨ obowiązujące klasyfikacje diagnostyczne. Pierwszą z nich jest klasyfikacja zaburzeń psychicznych DSM Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego oraz Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD Światowej Organizacji Zdrowia. Obie klasyfikacje stopień niepełnosprawności stwierdzają, na podstawie poziomu ilorazu inteligencji z wy-standaryzowanych skali ocen.

Iloraz inteligencji jest głównym miernikiem niepełnosprawności intelektualnych, nie jest brany pod uwagę czynnik społeczny i kulturowy, obraz kliniczny jednostki oraz stopień funkcjonowania społecznego czy zależność od drugiej osoby. Ale szerzej o tym w kolejnym artykule, bo nie chcę Cię tu bombardować szeroką skalą informacji. Nie wszystko na raz.

Powyżej zaprezentowałam Ci co kryje się pod znaczeniem słów niepełnosprawność w stopniu lekkim, umiarkowanym, znacznym oraz głębokim.

Pamiętaj, nie stygmatyzuj człowieka po tym jak wygląda, jak się zachowuje. Nie oceniaj, nie odwracaj się, tylko miej chęć i odwagę poznać tą osobę a dzięki temu zrozumiesz, dlaczego zachowuje się tak a nie inaczej. Może po bliższym poznaniu, osoba ta stanie się Twoim najlepszym przyjacielem.

Miej oczy szeroko otwarte, bo dobro powraca niczym bumerang.

Pozdrawiam, Kasia – pedagog specjalny

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *